လေ့လာမှု၏ အတိုင်းအတာနှင့် နည်းလမ်း
လူထုအတွက် ရေးသားသောစာများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သိပ္ပံနှင့် အထူးကိုက်ညီသည်ဟု မကြာခဏ ဖော်ပြကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံ “စိတ်ကိုလေ့လာသည့် သိပ္ပံ” ဟုပင် ခေါ်ကြသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ထိုအဆိုကို အတည်ပြုပြီးသားဟု မယူဘဲ ရွေးချယ်ထားသော ရင်းမြစ်များဖြင့် စိစစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာအစဉ်အလာများ၌ အသုံးပြုသောကျမ်းများ၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လက်တွေ့စစ်ဆေးနိုင်သော အဆိုများကို ကိုင်တွယ်ပုံ မတူကြသည်။ ရင်းမြစ်အချို့တွင် သိပ္ပံပညာရေး သို့မဟုတ် လူထုဆွေးနွေးမှု၌ ပူးပေါင်းမှုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး အခြားရင်းမြစ်များက ခေတ်သစ်သုတေသနကို မဆွေးနွေးဘဲ သာသနာ့သဘောတရားကို ရှင်းပြသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် အဓိကအစဉ်အလာများနှင့် သိပ္ပံတို့၏ ရွေးချယ်ထားသော မှတ်တမ်းရှိ ဆက်ဆံမှုများကို လေ့လာပြီး လေ့လာထားသောရင်းမြစ်များမှ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် ရပ်တည်ချက်ကို မသတ်မှတ်နိုင်သည့်နေရာများကိုလည်း ဖော်ပြသည်။
အောက်ပါသုံးသပ်ချက်သည် စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့သော မူရင်း သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်များကိုသာ အခြေခံသည်။ ၎င်းတို့တွင် သုတ်ဘာသာပြန်များ၊ ဂိုဏ်း၏ တရားဝင်စာမျက်နှာများ၊ တက္ကသိုလ်သင်ရိုးဖော်ပြချက်များနှင့် မည်သူဖြစ်သည်ကို သိနိုင်သော ခေါင်းဆောင်များ၏ ပြောကြားချက်များ ပါဝင်သည်။ လေ့လာထားသောရင်းမြစ်များက အစဉ်အလာတစ်ခုလုံး၏ သိပ္ပံဆိုင်ရာရပ်တည်ချက်ကို မပြနိုင်ပါက ဤဆောင်းပါးသည် ခန့်မှန်းမရေးဘဲ ထိုကန့်သတ်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။ အစီအစဉ်တစ်ခုတွင် ပါဝင်ခြင်းသည် တရားဝင် သာသနာ့သဘောတရားရပ်တည်ချက် မဟုတ်သကဲ့သို့ တရားထိုင်ခြင်းကို သိပ္ပံနည်းဖြင့် လေ့လာခြင်းသည် ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း သို့မဟုတ် ကံကို စမ်းသပ်ခြင်း မဟုတ်ပါ။ စာဖတ်သူသည် မည်သည့်အချက်ကို မှတ်တမ်းက ထောက်ခံသည်၊ မည်သည်မှာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သာ ဖြစ်သည်၊ မည်သည့်အချက်အတွက် မှတ်တမ်းမလုံလောက်သည်ကို ခွဲခြားသိသင့်သည်။
ထေရဝါဒ — ကာလာမသုတ်ကို မည်သို့ဖတ်ရမည်နည်း
ဤဆွေးနွေးမှုများတွင် မကြာခဏ ကိုးကားသော ကျမ်းပိုဒ်တစ်ခုမှာ ကာလာမသုတ် ဖြစ်သည်။ ထိုသုတ်တွင် ဗုဒ္ဓက ကာလာမများအား ဓလေ့၊ ကျမ်းစာ၊ ကြားသိချက် သို့မဟုတ် ဆရာ၏ ဩဇာအာဏာကြောင့်သာ သင်ကြားချက်ကို လက်မခံဘဲ ကိုယ်တိုင်တွေ့ကြုံသည့် အကျိုးဆက်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရန် တိုက်တွန်းထားသည် [1]။ လူထုစာများတွင် ၎င်းကို ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းလမ်းအား ရှေးခေတ်က ထောက်ခံခဲ့သည်ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ဆိုကြသည်။ သို့သော် သုတ်သည် ဓာတ်ခွဲခန်းစမ်းသပ်မှုအကြောင်း မဟုတ်ပါ။ အကျင့်အပြုအမူနှင့် ဓမ္မကျင့်စဉ်ဆိုင်ရာ အဆိုများကို လူတစ်ဦး မည်သို့စိစစ်မည်နည်းဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေထားပြီး ၎င်း၏စစ်ဆေးမှုမှာ ကိုယ်ပိုင်တွေ့ကြုံမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ခေတ်သစ်ဓာတ်ခွဲခန်းအတွက် စည်းမျဉ်းစာတမ်းဟု ဖတ်ခြင်းသည် ကျမ်းကို လွဲမှားစေသည်။
ကာလာမသုတ်ကို ဆက်စပ်အခြေအနေဖြင့် သုံးသပ်သော ဘိက္ခုဘောဓိ (Bhikkhu Bodhi) ကလည်း အလားတူ ထောက်ပြသည်။ သုတ်၏ နားထောင်သူများသည် ဆရာအမျိုးမျိုး၏ ယှဉ်ပြိုင်သော အဆိုများကြားတွင် ရှိနေသူများဖြစ်ပြီး ညွှန်ကြားချက်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျင့်စဉ်၏ ဘောင်အတွင်း၌ ရှိသည် [2]။ ထေရဝါဒနှင့် ဆက်နွှယ်သော အဖွဲ့အစည်းအချို့က သိပ္ပံကို သင်ကြားမှု၌ ထည့်သွင်းကြသည်။ ဥပမာ Mahachulalongkornrajavidyalaya University ၏ နိုင်ငံတကာဗုဒ္ဓဘာသာလေ့လာရေးကောလိပ် (International Buddhist Studies College) သည် မဟာဘွဲ့သင်ရိုးတွင် “Buddhism and Modern Sciences” ကို မဖြစ်မနေတက်ရသော ဘာသာရပ်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည် [3]။ ပါရဂူဘွဲ့သင်ရိုးတွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံ ပေါင်းစပ်လေ့လာမှုဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲ ပါဝင်သည် [4]။ ဤသည်မှာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ သင်ရိုးအထောက်အထား ဖြစ်ပြီး ထေရဝါဒအသိုင်းအဝိုင်းအားလုံး၏ တရားဝင်ရပ်တည်ချက် မဟုတ်ပါ။
တိဗက်အစဉ်အလာများ — ဘုန်းတော်ကြီးပညာရေးထဲသို့ သိပ္ပံဝင်ရောက်လာပုံ
ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရေးနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံတို့၏ မှတ်တမ်းကောင်းရှိသော ဆက်သွယ်မှုတစ်ခုမှာ Emory–Tibet Science Initiative ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ တရားဝင်ဖော်ပြချက်အရ Gelug၊ Sakya၊ Nyingma နှင့် Kagyu ဟူသော တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းကြီးလေးခုမှ အဖွဲ့အစည်းများ ပါဝင်ပြီး ဘွန် (Bön) ကို သီးခြားစာရင်းသွင်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိ စမ်းသပ်အဆင့်ကို ဆောင်ရွက်ကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းပညာရေးတွင် ခေတ်သစ်သိပ္ပံကို သင်ကြားခဲ့သည် [5]။ ဤမှတ်တမ်းက သိပ္ပံပညာရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း ပြသည်။ သို့သော် ၎င်းတစ်ခုတည်းဖြင့် ကျောင်းတစ်ကျောင်းချင်းစီက သိပ္ပံသီအိုရီတစ်ခုအပေါ် မည်သည့် တရားဝင် သာသနာ့သဘောတရားရပ်တည်ချက် ရှိသည်ကို မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။
ဒလိုင်းလားမား (Dalai Lama) သည် ကိုယ်ပိုင်ရပ်တည်ချက်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်။ ရှေးအိန္ဒိယကျမ်းများမှ ဆက်ခံလာသော ဗုဒ္ဓဘာသာ စကြဝဠာဆိုင်ရာ အဆိုတစ်ခုနှင့် လက်တွေ့စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များ ဆန့်ကျင်ပါက ထိုဗုဒ္ဓဘာသာအမြင်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်သင့်သည်ဟု သူဆိုသည်။ တစ်ပြိုင်နက် လက်တွေ့စစ်ဆေးနိုင်သည့် ကျင့်စဉ်ဆိုင်ရာ အပိုင်းများနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ၊ အဘိရုပ်ဗေဒဆိုင်ရာ ယူဆချက်များကို ခွဲခြားထားသည် [6]။ ဤသည်မှာ ဩဇာရှိသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ကိုယ်ပိုင်အမြင်ဖြစ်ပြီး တိဗက်အစဉ်အလာတိုင်းအတွက် မဖြစ်မနေလိုက်နာရသော မူဝါဒ မဟုတ်ပါ။ ထိုပြောကြားချက်ကို ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း သို့မဟုတ် ကံအား သိပ္ပံနည်းဖြင့် စမ်းသပ်ပြီးကြောင်း သက်သေအဖြစ် ဤဆောင်းပါးက မဖော်ပြပါ။ မည်သူက မည်သည့်အတိုင်းအတာအထိ ပြောသည်ကို တိကျစွာ ခွဲခြားရန် လိုသည်။
ဇင် — သိပ္ပံနှင့် ဆွေးနွေးမှုများ၏ မှတ်တမ်းနှင့် ကန့်သတ်ချက်
ဇင် (Zen) အသိုင်းအဝိုင်းအချို့တွင် သိပ္ပံနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သော မှတ်တမ်းနှစ်ခုကို တွေ့နိုင်သည်။ Upaya Zen Center သည် Zen Brain ဟုခေါ်သော သိပ္ပံဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲကို နှစ်ရှည်ကျင်းပခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Varela Symposium အမည်ဖြင့် ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့သည်။ ထိုပွဲများတွင် တရားထိုင်ကျင့်သူများနှင့် သုတေသီများ ဆွေးနွေးကြသည် [7]။ သီးခြားအားဖြင့် Plum Village သည် Harvard တွင် Thich Nhat Hanh Center for Mindfulness in Public Health ဖွင့်လှစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည် [8]။ ထိုသတင်းက ဤအစဉ်အလာနှင့် ဆက်နွှယ်သော သတိကပ်ကျင့်စဉ်များသည် အများပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပညာရပ်နယ်ပယ်နှင့် မည်သို့ဆက်စပ်လာသည်ကို ပြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ဇင်အစဉ်အလာတိုင်း၏ တရားဝင်ကြေညာချက်များ မဟုတ်ကြသကဲ့သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဘိရုပ်ဗေဒဆိုင်ရာ အဆိုများကို အတည်ပြုသည့် သက်သေများလည်း မဟုတ်ပါ။
အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းများထက် ကျော်လွန်၍ ဤဆောင်းပါးအတွက် ရွေးထားသော ရင်းမြစ်များသည် ဂျပန် ဆိုတို (Sōtō)၊ ရင်ဇိုင်း (Rinzai)၊ တရုတ် ချန် (Chan) သို့မဟုတ် ကိုရီးယား ဆွန်း (Seon) တို့၏ အစဉ်အလာတစ်ခုလုံးဆိုင်ရာ သိပ္ပံရပ်တည်ချက်ကို မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ ထိုအထောက်အထားကွာဟချက်ကို ခန့်မှန်းချက်ဖြင့် မဖြည့်သင့်ပါ။ ဇင်ဆရာအချို့က သိပ္ပံအကြောင်း ရေးသားကြပြီး သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းများက ဇင်တရားထိုင်မှုကို လေ့လာကြသော်လည်း ဆရာတစ်ဦး၏ စာအုပ် သို့မဟုတ် အာရုံကြောသိပ္ပံစာတမ်းတစ်ခုသည် အစဉ်အလာတစ်ခုလုံး၏ တရားဝင်ရပ်တည်ချက် မဟုတ်ပါ။ ဤနေရာတွင် ဖော်ပြနိုင်သည်မှာ အချို့အစီအစဉ်များနှင့် ဆွေးနွေးပွဲများရှိကြောင်းသာ ဖြစ်ပြီး ပိုကျယ်သော အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာရပ်တည်ချက်ကို ဤရင်းမြစ်များက မပြနိုင်ပါ။
သုခဝတီ ဗုဒ္ဓဘာသာ — သင်ကြားချက်အကြောင်း အဓိကဖော်ပြသော မှတ်တမ်း
သုခဝတီ ဗုဒ္ဓဘာသာအစဉ်အလာများအကြောင်း အွန်လိုင်းမှတ်တမ်းများက သိပ္ပံနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အညီအမျှ မဖော်ပြကြောင်း တွေ့ရသည်။ Jōdo Shinshū Hongwanji-ha သည် ရှင်ရန် (Shinran) ၏ အစဉ်အလာတွင် အရေးပါသော အမိတာဘဗုဒ္ဓ (Amida Buddha)၊ ဗုဒ္ဓနာမတော်ရွတ်ဆိုခြင်း (nembutsu) နှင့် ယုံကြည်အပ်နှံသောစိတ်အကြောင်း တရားဝင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသင်ကြားရေးစာမျက်နှာများ ထုတ်ပြန်ထားသည် [9]။ ၎င်းတို့သည် ဘာသာရေးသဘောတရားကို ရှင်းပြသော စာမျက်နှာများဖြစ်ပြီး သိပ္ပံအပေါ် ဂိုဏ်းတစ်ခုလုံး၏ ရပ်တည်ချက်ကို မဖော်ပြပါ။ စာမျက်နှာတစ်ခု၏ တိတ်ဆိတ်မှုမှ သုခဝတီ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အားလုံး၏ ဦးစားပေးရာကို ကောက်ချက်ချ၍ မရပါ။ ဤစာမျက်နှာတွင် သိပ္ပံဆိုင်ရာမူဝါဒကို ရှာလျှင် မတွေ့ရဟူသည့်အချက်ကိုသာ အတည်ပြုနိုင်သည်။
Jōdo-shū သည် ဟိုနင် (Hōnen) နှင့် ဆက်နွှယ်သော သီးခြားအစဉ်အလာဖြစ်ပြီး တည်ထောင်သူ၏ ဘဝနှင့် သင်ကြားချက်ဆိုင်ရာ တရားဝင်စာမျက်နှာများ ရှိသည် [10]။ ထိုစာမျက်နှာတွင် ဘဝဇာတ်ကြောင်းနှင့် ဘာသာရေးသဘောတရားကို ဖော်ပြသော်လည်း သိပ္ပံအကြောင်း ယေဘုယျရပ်တည်ချက်ကို မပေးပါ။ ဘဝဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုတွင် ထိုအကြောင်းအရာ မပါခြင်းကို သိပ္ပံကို ဆန့်ကျင်သည် သို့မဟုတ် လျစ်လျူရှုသည်ဟု မဖတ်သင့်ပါ။ ဤတရားဝင်စာမျက်နှာနှစ်ခုသည် Jōdo-shū နှင့် Jōdo Shinshū တို့ကို ခွဲခြားသိရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ သင်ကြားချက် သို့မဟုတ် သမိုင်းကို သိရန် အထောက်အကူပေးသည်။ သုခဝတီ ဗုဒ္ဓဘာသာတစ်ခုလုံး၏ သိပ္ပံဆိုင်ရာရပ်တည်ချက်အတွက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အဆိုပြုချက်တစ်ခု လုပ်မည်ဆိုပါက အခြားရင်းမြစ်များ လိုအပ်မည်ဖြစ်ပြီး ဤဆောင်းပါးက ထိုအဆိုကို မလုပ်ပါ။
နိချီရင် — “သက်သေ” ၏ ဘာသာရေးနှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ကွာခြားမှု
နိချီရင် (Nichiren) အစဉ်အလာများတွင် “သက်သေ” ဟူသော စကားကို ဖတ်ရာ၌ သတိထားရန် လိုသည်။ Soka Gakkai ၏ သင်ကြားရေးစာများက ဗုဒ္ဓဘာသာသင်ကြားချက်ကို သုံးသပ်ရန် ကျမ်းစာအထောက်အထား၊ အကြောင်းပြချက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားနှင့် လက်တွေ့အကျိုးရလဒ်ဆိုင်ရာအထောက်အထား ဟူသော သက်သေသုံးမျိုးကို ဖော်ပြသည်။ နောက်ဆုံးအမျိုးအစားမှာ ကျင့်စဉ်၏ အကျိုးကို လူတစ်ဦးချင်း၏ဘဝနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် မြင်နိုင်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည် [11]။ ဤစံနှုန်းက ကျင့်သူများအား အကျိုးရလဒ်ကို ကြည့်ရန် တိုက်တွန်းသော်လည်း ၎င်းသည် ဘာသာရေးကျင့်စဉ်အတွင်းရှိ စံနှုန်းဖြစ်ပြီး စမ်းသပ်မှုလုပ်ထုံးလုပ်နည်း မဟုတ်ပါ။ ဤနေရာက “လက်တွေ့သက်သေ” သည် ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု (clinical trial)၊ သုတေသီအချင်းချင်း စိစစ်သုံးသပ်မှု (peer review) သို့မဟုတ် တိုင်းတာမှုလုပ်ထုံးလုပ်နည်း မဟုတ်ပါ။ ၎င်းကို သိပ္ပံနည်းလမ်းနှင့် တစ်ထပ်တည်းထားလျှင် မူရင်းဆိုလိုချက် ပျောက်သွားမည်။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ ဖော်ပြချက်ကို နိချီရင်အစဉ်အလာအားလုံးအပေါ် မချဲ့ထွင်သင့်ပါ။ Soka Gakkai သည် နိချီရင်ဆိုင်ရာ လူဝတ်ကြောင် လှုပ်ရှားမှုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ထုတ်ဝေသောစာများသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ရှုထောင့်ကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည်။ နိချီရင်ကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းအစဉ်အလာတိုင်း၏ ကိုယ်စား မပြောပါ။ ဤဆောင်းပါးအတွက် သိပ္ပံအပေါ် နိချီရင်ကျောင်းတစ်ခုလုံး၏ အတည်ပြုနိုင်သော ရပ်တည်ချက်ကို မတွေ့ရပါ။ သက်သေသုံးမျိုးအကြောင်း စာများက ပြသသည်မှာ ဘာသာရေးအတွင်း “သက်သေ” ဟူသောစကားသည် သိပ္ပံတွင် အသုံးပြုသော အဓိပ္ပာယ်နှင့် မတူနိုင်ကြောင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကွာခြားချက်ကို သိထားခြင်းဖြင့် သိပ္ပံကို ယုံကြည်ချက်အတည်ပြုရန် အတင်းသုံးခြင်း၊ ယုံကြည်ချက်ကို မအောင်မြင်သော သိပ္ပံဟု သရုပ်ဖော်ခြင်းတို့ကို ရှောင်နိုင်သည်။
တန်ဒိုင်နှင့် ရှင်ဂွန် — ဘာသာရေးစာမျက်နှာများနှင့် အထောက်အထား ကွာဟချက်
တရုတ် ထျန်ထိုင် (Tiantai) အစဉ်အလာမှ ဆင်းသက်လာသော ဂျပန် တန်ဒိုင် (Tendai) ကျောင်း၏ တရားဝင် အင်္ဂလိပ်စာမျက်နှာများတွင် လောတပ်စ်သုတ် (Lotus Sutra) နှင့် ဆက်နွှယ်သော သင်ကြားချက်များအပါအဝင် ၎င်း၏ ဘာသာရေးသဘောတရားကို ဖော်ပြထားသည် [12]။ ဤစာမျက်နှာများသည် သဘောတရားနှင့် သမိုင်းအကြောင်း ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးအတွက် စစ်ဆေးခဲ့သော စာမျက်နှာတွင် ခေတ်သစ်သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရပ်တည်ချက်ကို မဖော်ပြပါ။ တန်ဒိုင်ပညာရှင်တစ်ဦးချင်းစီ၏ အမြင် မည်သို့ရှိစေကာမူ ဤရင်းမြစ်တစ်ခုတည်းမှ တန်ဒိုင်ကျောင်းတစ်ခုလုံး၏ ရပ်တည်ချက်ကို သတ်မှတ်၍ မရပါ။
ရှင်ဂွန် (Shingon) အတွက် အသုံးပြုနိုင်သော အထောက်အထား ပိုနည်းသည်။ စစ်ဆေးသည့်အချိန်တွင် ဂိုဏ်း၏ တရားဝင်အကျဉ်းချုပ်စာမျက်နှာကို ဖွင့်မရခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ အကြောင်းအရာကို ဤဆောင်းပါးက မဖော်ပြပါ။ မဖတ်နိုင်သော ရင်းမြစ်တစ်ခုကို တိကျသော အဆိုအတွက် ကိုးကား၍ မရကြောင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောရန် လိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဤသုံးသပ်ချက်အတွက် ရှင်ဂွန်၏ ခေတ်သစ်သိပ္ပံဆိုင်ရာရပ်တည်ချက်ကို မသတ်မှတ်နိုင်သေးပါ။ ၎င်းသည် သက်သေအထောက်အထား ကွာဟချက်ဖြစ်ပြီး သိပ္ပံနှင့် ပူးပေါင်းသည် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်သည်ဟူသော သက်သေ မဟုတ်ပါ။
နိဂုံး — မညီညာသော မှတ်တမ်းနှင့် စာဖတ်သူအတွက် မေးခွန်းလေးခု
ဤနေရာတွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ အဓိကအစဉ်အလာအချို့သာဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုင်း မဟုတ်ပါ။ မှတ်တမ်းများက သိပ္ပံနှင့် ဆက်ဆံမှုရှိကြောင်း ပြသသော်လည်း ၎င်းတို့သည် နေရာနှင့် အဖွဲ့အစည်းအလိုက် သတ်မှတ်ထားသော ဥပမာများဖြစ်သည်။ ထိုင်းတက္ကသိုလ်တစ်ခု၏ သင်ရိုး၊ ဘုန်းတော်ကြီးပညာရေးဆိုင်ရာ သိပ္ပံအစီအစဉ်၏ ရက်စွဲရှိ စမ်းသပ်အဆင့်၊ အမည်ရှိ ဆွေးနွေးပွဲနှင့် သတိကပ်ကျင့်စဉ်ဆိုင်ရာ စင်တာတို့ကို ဥပမာပေးနိုင်သည်။ ဤကန့်သတ်ထားသော ရင်းမြစ်ရွေးချယ်မှုမှ သိပ္ပံအပေါ် ကျယ်ပြန့်သော သာသနာ့သဘောတရားရပ်တည်ချက် အနည်းငယ်သာ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသော အမြင်တစ်ခုသည် ဩဇာရှိသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ ကိုယ်ပိုင်အမြင်ဖြစ်သည်။ အခြားကျောင်းအချို့၏ စစ်ဆေးထားသော တရားဝင်စာမျက်နှာများတွင် ထိုအကြောင်းအရာအပေါ် ရပ်တည်ချက် မပါပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာတစ်ခုလုံး “သိပ္ပံကို ထောက်ခံသည်” ဟူသော ရိုးရှင်းသည့်စကားက ဤကွာခြားချက်များကို ဖုံးကွယ်ပြီး မှားယွင်းသော အထင်အမြင် ဖြစ်စေနိုင်သည်။
နောက်ထပ်ကြားရသော အဆိုတစ်ခုကို စိစစ်ရာတွင် မေးခွန်းလေးခု အသုံးဝင်သည်။ ပထမ၊ မည်သူက မည်သူ့ကိုယ်စား ပြောနေသနည်း — ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလား၊ အစီအစဉ်တစ်ခုလား၊ အစဉ်အလာတစ်ခုလုံးလား။ ဒုတိယ၊ အမှန်တကယ် မည်သည့်အရာကို တိုင်းတာခဲ့သနည်း — စိတ်ဖိစီးမှု လျော့နည်းခြင်းလား၊ လက်တွေ့တိုင်းတာ၍ မရသော အဆိုတစ်ခုလား။ တတိယ၊ အဆိုသည် စောင့်ကြည့်နိုင်သော ကျင့်စဉ်အကြောင်းလား၊ အဘိရုပ်ဗေဒဆိုင်ရာ သဘောတရားအကြောင်းလား။ ကျင့်စဉ်တစ်ခုကို သုတေသနပြုခြင်းက အစဉ်အလာ၏ အဘိရုပ်ဗေဒဆိုင်ရာ အဆိုများကို ၎င်းတစ်ခုတည်းဖြင့် မသက်သေပြပါ။ စတုတ္ထ၊ အဆိုသည် ထပ်မံဆောင်ရွက်နိုင်သော သုတေသနနည်းလမ်း၊ အစီအစဉ်ဖော်ပြချက်၊ ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ် သို့မဟုတ် ကိုးကားချက်အပေါ် အခြေခံသနည်း။ မှတ်တမ်းရှိသော အစီအစဉ်တစ်ခုကို ၎င်း၏ အမှန်တကယ် အဖွဲ့အစည်းအတိုင်းအတာအတွင်းသာ ဖော်ပြသင့်ပြီး ရင်းမြစ်မလုံလောက်သည့် နေရာများကို နောက်ထပ်သုတေသနအတွက် ဖွင့်ထားသင့်သည်။
ရင်းမြစ်များ
- Aṅguttara Nikāya 3.65 — Kālāma Sutta, translation by Thanissaro Bhikkhu
- Bhikkhu Bodhi — A Look at the Kālāma Sutta
- International Buddhist Studies College — MA Buddhist Studies curriculum
- International Buddhist Studies College — PhD Buddhist Studies curriculum
- Emory-Tibet Science Initiative — Overview
- The Dalai Lama — Science at the Crossroads
- Upaya Zen Center — Varela Symposium (formerly Zen Brain)
- Plum Village — Thich Nhat Hanh Center for Mindfulness in Public Health at Harvard
- Hongwanji-ha — Official teaching materials
- Jōdo-shū — Life of Hōnen
- Soka Gakkai — Three Proofs
- Tendai-shū — Teachings